Gemeenten, persoonlijke dienstverlening en innovatie lokaal sociaal beleid

Omschrijving

WZSW is een innovatie concept gericht op:

Vernieuwing van lokaal sociaal beleid
middels
Ontwikkeling van persoonlijke dienstverlening aan huis en doelgericht stimuleren van (arbeids) participatie

Waarom is het een innovatie?

WZSW is een resultaatgericht concept voor
vernieuwing van persoonlijke dienstverlening aan huis
in combinatie met arbeids (en sociale) participatie
en ----> vernieuwing van lokaal sociaal beleid

De doelstelling "slaat 3 vliegen in een klap"

• Verbeteren van zelfredzaamheid bij wonen in eigen woonomgeving:
Als antwoord op vergrijzing en vermaatschappelijking
• Scheppen van nieuwe werkgelegenheid in zorg die tekorten terugdringen:
Door ontwikkeling van arbeidsreintegratie en sociaal maatschappelijke participatie
• Ontwikkelen van samenhangend lokaal sociaal beleid:
Onderbouwen van lokale beleidskeuzes ivm nieuwe wetgeving

Met het concept is het mogelijk om de koppeling van wetten (vooral WWB en Wmo) in pratijk toe te passen middels:
- opzetten van een leer-werk-dienstenbedrijf WZSW
- ontwikkelen integraal beleid (Wmo, Wsw, WWB, Wi)
- effectieve re-integratie (in beweging krijgen van moeilijk bemiddelbaren)
- vormgeven aan ketensamenwerking
- verbeteren aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt
- cultuurverandering door samenwerking tussen gemeentelijke afdelingen
- Ontwikkelen innovatie leernetwerk .

Aanpak

Innoveren en resultaten leveren tegelijk

Werken met het WZSW-concept houdt in het opzetten van een bedrijf op wijkniveau wat dienstverlening koppelt aan participatie en competentieontwikkeling .
Het is een (beleids)innovatie gebaseerd op een bedrijfsconcept. Een formule waarin mensen werken, geld om gaat, waar vraag en aanbod aan diensten worden gekoppeld. Met de kenmerken die voor een onderneming gangbaar zijn (ondernemingsplan, sluitende exploitatie, medewerkers en klanten).

Het Leerwerkdienstenbedrijf (LWDB) produceert:
- Woonzorgservicediensten bij mensen thuis
- ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers
- arbeidspotentieel voor zorgsector
- toegevoede waarde aan kwaliteit en leefbaarheid in de wijk

De innovatie krijgt vorm vanuit een bedrijf wat dienst verlenen koppelt aan ontwikkeling van lokaal sociaal beleid. De specifieke waarde van het WSZW-concept schuilt in deze bijzondere combinatie van doelen en belangen.

- Wijkbewoners die graag met mensen omgaan en hun ambities willen verkennen of betaald werk willen verrichten op het terrein van wonen, zorgen welzijnsdienstverlening (vrijwilligers, herintreders, uitkeringsgerechtigden).
- Wijkbewoners met een beperking die een beroep moeten doen op ondersteuning op het terrein van wonen, zorg en welzijn om zelfstandig te kunnen blijven wonen.
- Beleidsmedewerkers van gemeenten die verantwoordelijk zijn voor o.a. vormgeving van de Wmo

Resultaten

Persbericht
Door : Tilburg
Gepubliceerd op : 05-11-2010


Financiële meerwaarde van Tilburgse aanpak Wonen, Zorg en Service.

De Tilburgse aanpak om persoonlijke dienstverlening te organiseren verdient zich dubbel en dwars terug. Dat blijkt uit recent onderzoek van bureau RADAR, in opdracht van het ministerie van VWS. Elke geïnvesteerde euro in de aanpak Wonen, Zorg en Service in de Wijk blijkt een maatschappelijk rendement te hebben van 3,94 euro.
Ouderen en mensen met beperkingen wonen steeds langer in gewone wijken. Daardoor stijgt de vraag naar persoonlijke dienstverlening, zoals hulp bij het huishouden, klusjes in huis, tuinonderhoud, helpen bij het boodschappen doen, en vervoer naar allerlei activiteiten. In Tilburg is een slimme aanpak ontwikkeld om aan die toenemende vraag tegemoet te komen. Inmiddels maken daar ongeveer 600 Tilburgers gebruik van.
"Daarbij snijdt het mes aan twee kanten", aldus wethouder Marjo Frenk (zorg en welzijn). "De zorgvragers krijgen hulp waardoor ze zelfstandig kunnen blijven wonen. En de zorgverleners doen werkervaring op, waardoor ze hun kansen op de arbeidsmarkt vergroten. Dat is interessant voor mensen met een uitkering, (gedeeltelijk) arbeidsongeschikten en vrijwilligers."
Drie miljoen euro opbrengst per jaar
RADAR heeft berekend dat de investeringen totaal ongeveer 8 ton per jaar bedroegen. Het ging daarbij bijvoorbeeld om instructie en stagebegeleiding van de zorgverleners. De sociale waarde van de aanpak zien de onderzoekers bijvoorbeeld terug in minder uitkeringsgerechtigden, gerealiseerde re-integratietrajecten, tevreden klanten, minder onderhoudskosten voor de corporatie, minder opnames in zorginstellingen. De opbrengst daarvan heeft RADAR becijferd op ruim 3 miljoen euro. De score voor maatschappelijk rendement (opbrengst gedeeld door investering) is dus 3,94.
Het rapport Social Return On Investment: Hulp bij het Huishouden en Begeleiding van RADAR beschrijft het maatschappelijk rendement van projecten in de gemeenten Amsterdam, Apeldoorn, Eindhoven, Helmond, Sluis, Tilburg en bij de Eigen Kracht Centrale. Het rapport is gemaakt door RADAR, in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Geleerde lessen

Aanbevelingen n.a.v. implementatie van het WZSW-concept door tien midden Brabantse gemeenten, samenwerkend in het IPW-project ‘Vraag om de hoek, werk om de hoek’.

1
Het leggen van de verbinding tussen de beleidsterreinen van de WWB en de Wmo werkt.

Op beleidsniveau wordt aangetoond hoe afzonderlijke budgetten aan elkaar gekoppeld kunnen worden: WZSW levert de aanzet om diverse budgetten integraal te gebruiken, voor elkaar te laten werken en loopt hiermee vooruit op de inwerkingtreding van het Participatiefonds.
Op klantniveau vermindert isolement, zowel voor dienstvragers als dienstverleners.

2
Persoonlijke dienstverlening schept werkgelegenheid.

De projecten tonen duidelijk aan dat er sprake is van een (toenemende) vraag van mensen naar persoonlijke dienstverlening aan huis.
Het gaat hierbij om dienstverlening die ligt in het gebied tussen de geïndiceerde voorzieningen (Wmo) en de vrijwillige dienstverlening. Het laagdrempelige karakter van WZSW past precies in dit tussengebied. Inzet van WZSW-diensten kan een beroep op dure geïndiceerde voorzieningen uitstellen, misschien zelfs voorkomen en aan de andere kant het (tanende) vrijwilligerswerk ondersteunen.

3
Activering als tussendoel bij uitstroom naar werk.

Voor een aantal WWB-klanten is instroom in een WZSW-traject (nog) te hoog gegrepen. De Instroom vanuit het WWB-klantenbestand bleef dan ook achter bij onze verwachting.
Directe uitstroom naar de reguliere arbeidsmarkt blijkt voor deze doelgroep nog vaak een stap te ver. Een grote afstand tot de arbeidsmarkt gaat vaak gepaard met de aanwezigheid van complexe problematieken. Met name voor deze groep kan WZSW worden ingezet als activeringsinstrument dat mensen in hun kracht zet.

4
Participatie als ‘werk op maat’ levert maatschappelijk rendement

Uit bovenstaande volgt dat gemeenten naast het uitvoeren van wetten moeten gaan zoeken naar nieuwe, creatieve mogelijkheden die het mensen mogelijk maken mee te doen in de samenleving. Participatie betekent dat niet uitsluitend ‘betaald werk’ voor ogen moet staan als het gaat om volwaardig meedoen, maar ook ‘werken op maat’ door activering als doel moet worden benoemd. Voor een aantal mensen uit onze bestanden zal dit het hoogst haalbare zijn.

5
Doelgroepbenadering vraagt omslag naar klantbenadering

Als naast uitstroom naar werk ook ‘meedoen’ als doel wordt gezien dan kan WZSW zonder twijfel een succes genoemd worden. Het haalt mensen uit hun isolement, laat hen ondervinden dat ze iets kunnen en brengt hen in contact met andere mensen. En dat allemaal ’om de hoek’, waardoor versteviging van de sociale cohesie in de directe woonomgeving op gang komt.
Door WZSW ook te richten op UWV-klanten en vrijwilligers wordt duidelijk dat wij onze aandacht niet moeten focussen op een bepaalde doelgroep.
Het vertrekpunt moet zijn de individuele vraag naar ondersteuning en een daarbij passend maatwerktraject ongeacht welke uitkering iemand ontvangt.

6
Transparante werkprocessen en drempel verlagen

Het vraagt een brede blik van gemeenten, om instrumenten als minimabeleid, Wmo-voorzieningen en activeringsinstrumenten op elkaar af te stemmen. Zo kan een relatief eenvoudige keuze voor huisbezoeken, in plaats van de administratieve benadering die we vaak zien, een kanteling in de benadering van klanten betekenen.
In plaats van de risico’s in beeld te brengen (rechtmatigheid) maken we een ‘kansenprofiel’(doelmatigheid) van een persoon. Met een laagdrempelige werkwijze komen we letterlijk binnen bij mensen en kunnen situaties in kaart brengen die de ‘menselijk maat’ tussen wetten, professionele dienstverleners en mensen mogelijk maakt.

7
Samenwerking tussen gemeenten

De samenwerking met collega’s van andere projectgemeenten werkt in voorbereidende en ontwikkelende zin inspirerend om de implementatie van WZSW vorm en inhoud te geven. Door het uitwisselen van ervaringen kunnen oplossingen worden gevonden voor lokale (communicatie) knelpunten. Waar werkterreinen van project ontwikkelpartners de gemeentegrenzen overschrijden kunnen gezamenlijke afspraken worden gemaakt. Bij de lokale uitwerking gaan vaak de verschillen tussen de gemeenten belemmeringen vormen om de samenwerking verder gestalte te geven. Volgafspraken over samenwerking bevelen wij dan ook niet aan. De boodschap is: op het juiste moment de lokale kleur in te vullen.
Bestuurlijk overleg tussen samenwerkende gemeenten is een must. Politiek draagvlak en een visie op WZSW zijn van wezenlijk belang wil WZSW komen tot een effectieve aanpak. Een duidelijke keuze door het lokaal bestuur voor implementatie van het project beschouwen wij dan ook als een van de belangrijke succesfactoren.

8
Samenwerking tussen gemeente en aanbieders

Bij het ontwikkelen van lokaal sociaal beleid kan de gemeente niet zonder externe partners. De komst van de Wmo en meer specifiek, het experimenteren met WZSW heeft ons de noodzaak tot samenwerken duidelijk gemaakt. Ook hier is de boodschap maak de verbinding, breng partners bij elkaar. Moeilijkheid hierbij is dat deze partners ook elkaars concurrenten worden als de gemeente een aanbesteding uitschrijft op een zorgproduct als ‘hulp bij het huishouden’. Binnen WZSW hebben we externe partners hierop een zéér terughoudende houding zien aannemen. Met WZSW als flexibel en laagdrempelig product is het mogelijk een brug te slaan en te stimuleren tot samenwerking.
Samenwerken met externe partners of dit nu zorginstellingen, wooncorporaties, UWV’s of het CWI zijn, vraagt erom achter je eigen façade vandaan te komen en op het overlappingsgebied iets meer te doen dan je als organisatie gewend bent. Juist op dit gebied wordt de meerwaarde aangetroffen die voor de klant kan werken.

9
Aansluiting onderwijs-en arbeidsmarktbeleid

Het WZSW concept heeft in een eerder stadium de ontwikkeling van een nieuwe opleiding WZS-verlener opgeleverd. De doorontwikkeling binnen ons project heeft laten zien, dat voor sommige deelnemers de instroom in deze opleiding te hoog gegrepen is. Dit heeft ertoe geleid voorafgaand aan de opleiding een individueel traject van Eerder Verworven Competenties (EVC) te koppelen. De nieuwe functie zal zich een plaats moeten verwerven binnen de arbeidsmarkt. Dit vraagt om ruimte maken binnen de bestaande structuren in de functiegebouwen van bestaande (zorg)instellingen. Instroom aan de onderkant van de arbeidsmarkt gaat niet vanzelf. We hebben hierdoor goedbedoelde initiatieven eerder zien stranden. Het project laat zien, dat de huidige (zorg) werkgevers daadwerkelijk ruimte zullen moeten maken binnen de gevestigde structuren van hun functiegebouw. Dit gaat niet zonder slag of stoot en het vraagt tijd. In ieder geval meer tijd voor doorontwikkeling dan ons binnen de projectperiode gegeven is.

10
Rendement investering in WZSW

Alle tien gemeenten geven aan dat het WZSW project waardevolle inzichten heeft opgeleverd over ontwikkeling van dienstverlening en participatie. Alle tien gemeenten hebben aangegeven op enigerlei wijze activiteiten rondom WZSW voort te zetten. Daarmee staat vast dat WZSW een praktische bijdrage levert aan sociale vernieuwing. Dat er op verschillende manieren wordt verder gebouwd is niet erg, maar geeft de invulling aan de lokale kleur van een gemeente.
Uit onderzoek van TNO komt naar voren dat de sociale meerwaarde zeker aanwezig is. In het onderzoek benoemt TNO indicatoren die deze meerwaarde meetbaar maken.
Dat betekent echter nog niet dat bij alle projectpartners voldoende overtuiging aanwezig is dat deze ‘ervaren’ meerwaarde ook sociaal economische meerwaarde betekent.

11
Innoveren op maat met WZSW oftewel ‘neem de tijd’

We hebben ondervonden dat veranderen langzaam gaat. De tijd om te experimenteren was veel te kort. We hebben als gemeenten dan ook onze conclusies getrokken en besloten door te gaan met WZSW. En het mooie aan WZSW is dat het een flexibel veranderingsinstrument is dat de kleur van de lokale situatie kan aannemen. WZSW verdringt niet maar kan haar plaats vinden in het bestaande spectrum van voorzieningen.

Documenten

• meedoen loont
• TNO: Waar Zit Sociale Waarde ?
• krachtenveld WZSW
• RWI: persoonlijke dienstverlening: een zorg waard
• G32 adviseert WZSW als bouwsteen participatievisie
• Research voor beleid over WZSW pag 64
• RADAR over meerwaarde WZSW pag 33
• onderzoek maatschappelijke meerwaarde WZSW