Apothekers zetten in op valpreventie vanachter de balie

In de regio Dordrecht voerde de Apothekersorganisatie aan de Merwede afgelopen jaar een implementatieproject onder apothekers uit. Met als doel de apotheker in regionale en lokale samenwerkingen te verankeren. Michèle Hermans, apotheker in Nieuw-Lekkerland, zette een subsidie uit de regeling Implementatie- en opschalingscoaching Technologie voor Valpreventie in als onderdeel van dit project. De successen zijn kleinschalig maar bieden veel potentieel voor de toekomst. 

Het project van een veertigtal apotheken in Dordrecht en omgeving bracht diverse zorgverleners samen. Huisartsen, apotheken en fysiotherapeuten stelden regionale werkafspraken op met als doel een methodiek te ontwikkelen om structureel samen te werken aan valpreventie. Apotheekteams werden geschoold in het herkennen van een verhoogd valrisico, het verwijsproces naar fysiotherapeuten werd gestroomlijnd en apothekers zetten een overlegplatform in om de communicatie met huisartsen en fysiotherapeuten te verbeteren. 

Digitale tool voor samenwerking

Om de regionale samenwerking tussen apothekers te bevorderen, werd een digitale tool geselecteerd. ‘Dat werd uiteindelijk de applicatie Boards van ZorgDomein,’ vertelt Michèle. ‘Via dat platform kunnen vooral huisartsen de communicatie rondom patiënten stroomlijnen. Met toestemming voegt de huisarts een patiënt aan het platform toe. Vervolgens kan de huisarts verschillende zorgverleners koppelen aan die patiënt; de wijkverpleging, een fysiotherapeut een diëtist of de apotheek. Dat maakt de communicatie tussen huisarts en andere betrokken zorgverleners efficiënter. De arts kan via het platform een vraag stellen, waarop de uitgenodigde zorgverlener daarop reageert op een tijdstip dat het hem of haar uitkomt.’ 

Het platform stroomlijnt daarnaast het verwijsproces naar fysiotherapeuten. ‘Tot op heden doet de huisarts dat nog steeds,’ legt Michèle uit. ‘Voor valpreventie is het probleem dat een grote groep patiënten onder de radar blijft. Vitale ouderen, bewust van groeiende beperkingen, maar actief met oefeningen en sporten, vallen buiten de doelgroep. Net als kwetsbare ouderen, die al bij de huisarts, fysiotherapeut of geriater in beeld zijn. Daartussen zit een groep patiënten die afgelopen jaar een keer gevallen is, steeds minder stabiel op de benen staat en banger wordt om te vallen. Zij klagen daar niet over, omdat ze denken dat het bij het ouder worden hoort. En dat is de groep die we zoeken.’ 

Wankelend naar de balie

Juist apothekers kunnen een rol spelen in de aanpak van valpreventie. Ze hebben door hun positie een uitzonderlijke blik op de conditie van hun patiënten. ‘De apotheker ontmoet de patiënt aan de balie,’ beschrijft Michèle. ‘Die komt binnen lopen en gaat even zitten tot die aan de beurt is. Vervolgens zien we iemand moeizaam opstaan en wankel naar de balie lopen. Dat is een heel duidelijk signaal, waarmee we tot nu toe weinig of niets mee deden. Nu gaan we daarover het gesprek aan. We vragen hoe het komt dat iemand niet stabiel staat of moeilijk loopt. Is iemand gevallen of speelt er een gezondheidsprobleem? Daarnaast beoordelen we medicatie, die ook invloed kan hebben op het valrisico. Met toestemming van de patiënt, kunnen wij het probleem onder de aandacht van de arts brengen dankzij Boards. Zo krijgt de apotheek een signalerende functie richting huisarts of de fysio.’ 

Een bescheiden opbrengst

Als onderdeel van het project nodigde de gemeente Molenlanden 1.500 inwoners en vertegenwoordigers uit het sociaal domein uit om een vitaliteitsbeurs te bezoeken. Daarop kwamen 150 inwoners van Nieuw-Lekkerland af. ‘Daarvan bestond een groot deel uit vitale ouderen, die buiten de scope voor een valanalyse vielen,’ constateert Michele. ‘Alleen mensen met recent ontstane fysieke problemen, of een hoog medicatiegebruik, komen in aanmerking voor een valanalyse. Uiteindelijk gold dat voor slechts twee bezoekers. De overige deelnemers konden we natuurlijk wel wijzen op vitaliteitsoefeningen, trainingen of een wandelclubje.’

De bescheiden opbrengst van kandidaten voor een valanalyse schrijft Michèle toe aan het feit dat het de eerste editie was. ‘Het was onze eerste vitaliteitsbeurs, het moet nog gaan leven. De kracht zit hem ook in herhaling. Daarnaast rust er op vallen bij ouderen best nog een taboe.’

Michèle verwacht dat een volgende vitaliteitsbeurs meer mensen zal trekken. Intussen evalueren de organisatoren de opbrengst; hoe het thema beter verankerd kan worden en wat er gefinetuned kan worden.
Uit de evaluatie blijkt wel dat de signalerende rol van de apotheek ertoe doet, net als de interdisciplinaire samenwerking. Goede afspraken en een ondersteunend platform zoals Boards spelen daarin een centrale ondersteunende rol. 

Valpreventie als structureel aandachtspunt

In het coaching traject dat Michèle volgde, vervulde een collega-apotheker van het Instituut Verantwoord Medicijngebruik de rol van projectleider binnen het project. ‘Als apothekers zijn we in feite kleine ondernemers die lokaal werken,’ verklaart ze. ‘Maar in een project als dit, is het belangrijk om ook regionaal en zelfs landelijk te kijken. Onze projectleider hield het totaalplaatje in de gaten en stuurde ons daarin. Door te extrapoleren naar de regio, werk je toekomstgerichter en veel effectiever interdisciplinair samen.’ 

Hoewel het implementatieproject inmiddels is afgerond, is het monitoren op valpreventie door de apothekers nu een vast onderdeel van de dagelijkse praktijk geworden. ‘De vragen die we aan patiënten stellen zijn uitgebreid met een valanalyse of valrisicotest in gedachten,’ licht Michèle toe. ‘Je merkt ook dat patiënten het waarderen dat ze gezien worden. Dat er daadwerkelijk naar ze wordt omgekeken en dat ze handvatten krijgen om hun zelfstandigheid te vergroten. En dat ze niet alleen bij de huisarts, maar ook bij de apotheek terecht kunnen met hun vragen.’ 

Preventie krijgt een steeds belangrijkere rol binnen de zorg. De verschuiving van genezen naar het bevorderen van gezondheid wordt steeds urgenter. Binnen dit valpreventietraject merkte Michèle dat de samenwerking met zorgverzekeraars een forse uitdaging in het project vormde. Inmiddels lopen er wel onderhandelingen. Regionaal spreekt Fysio Dordt en DrechtDokters met de zorgverzekeraar om tot structurele vergoeding te komen. ‘Maar dat is een ingewikkeld traject,’ verzucht Michèle. 

Tips voor innovatoren

Michèle heeft een aantal tips voor partijen die met een vergelijkbaar project willen starten. ‘Zoek elkaar op en communiceer veel,’ adviseert ze. ‘De patiënt is een puzzel en als zorgverleners hebben we allemaal een puzzelstukje in handen. Het is zonde van je tijd en energie om als solist of monodisciplinair aan de slag te gaan. Het is belangrijk dat je als gemeente, medici en paramedici, van elkaar weet waarmee iedereen bezig is. Als je dat kunt bundelen, wordt de samenwerking efficiënt. Samen de schouders eronder zetten, naar elkaar luisteren en het welzijn van de patiënt vooropstellen!’